1M Hoofdstuk 6: Temperatuur

11 juni

In de proeven van dit hoofdstuk ligt de nadruk op wat temperatuur is en hoe je de temperatuur van iets kunt meten: door gebruik te maken van de uitzetting lucht of van een vloeistof. Het begrip temperatuur wordt geïntroduceerd als de grootheid die gemeten wordt met een thermometer. Dat  wordt in deze paragraaf met twee demo’s die tonen

  1. dat je handen niet betrouwbaar zijn bij het voelen van warm en koud
  2. het principe van een thermometer gebaseerd op uitzetting bij temperatuurverhoging. In de demo ‘de potjesthermometer’ gaat het om de uitzetting van lucht.

proef 6.1a: Uitzetten van metaal

Demonstratieproef bij Natuurkunde voor Nu en Straks 1m (cd), hoofdstuk 6, par. 1 Uitzetten.

Zie voor de uitvoering, de praktische en de didactische aanwijzingen bij deze demo Proevenboek6.1a: uitzetting van metalen.

Aanvulling 1 De proeven over uitzetting van metalen bij verwarming, zie blz. 37 van het boek zie bijv. ook https://www.youtube.com/watch?v=brlfVUYB6IA (de zogeheten proef met de bol van ’s Gravensande).

Aanvulling 2 Proef 7 (Het uitzetten van vaste stoffen) op blz. 142 – 143, achterin het boek.

Surinaamse context bij het uitzetten van vaste stoffen: veel Surinaamse huizen hebben metalen daken. Als de zon daarop gaat schijnen wordt het metaal warm en zet uit. Omdat metalen delen daardoor over elkaar schuiven of bol gaan staan, kan het metaal geluid gaan maken. ’s Avonds, bij het afkoelen, krimpt het metaal weer, waardoor er ook geluid gemaakt kan worden.

Proef 6.1b De ballon op de fles

Demonstratieproef bij Natuurkunde voor Nu en Straks 1m (cd), hoofdstuk 6, par. 1 Uitzetten.

Zie voor de uitvoering, de praktische en de didactische aanwijzingen bij deze demo Proevenboek6.1b: ballon op de fles.

Surinaamse context: neem een leeg water- of frisdrankflesje van soepel plastic. Zet het flesje in de zon zodat de lucht erin flink warm is geworden. Schroef na een tijdje de dop erop. Zet het flesje vervolgens in het vriesvak van een ijskast. Het flesje wordt koud en deukt in: de lucht is gekrompen door de temperatuurverlaging.

NB. Het flesje moet van binnen droog zijn. Als er veel waterdamp in de lucht zit, condenseert dat bij het afkoelen. Dat geeft een extra inkrimping van de lucht.

par. 2 De thermometer

De vorming van het begrip temperatuur als de grootheid die gemeten wordt met een thermometer wordt in deze paragraaf met twee demo’s ondersteund. De demo’s tonen

  • dat je handen niet betrouwbaar zijn bij het voelen van warm en koud (proef 6.2a)
  • het principe van een thermometer gebaseerd op uitzetting bij temperatuurverhoging. In de demo ‘de potjesthermometer’ gaat het om de uitzetting van lucht. (proef 6.2b).

Proef 6.2a: Warm en koud voelen

Demonstratieproef bij Natuurkunde voor Nu en Straks 1m (cd), hoofdstuk 6, par. 2 De thermometer.

Zie voor de uitvoering, de praktische en de didactische aanwijzingen bij deze demo proevenboek6.2a warm en koud voelen.

Deze demo laat leerlingen ervaren dat je handen geen goede thermometer zijn.

Proef 6.2b: De potjesthermometer

Zie voor de uitvoering, de praktische en de didactische aanwijzingen bij deze demo Proevenboek6.2b de potjesthermometer.

Deze demo laat zien hoe je het uitzetten van de lucht bij temperatuurverhoging kunt gebruiken om een thermometer te maken.

Aanvulling 1 uit het boek: Proef 5: Hoe werkt een thermometer? op blz. 138 – 139 van ‘Natuurkunde voor nu en straks 1m (cd)’.

Aanvulling 2 uit het boek: Proef 6: De schaalverdeling op een thermometer, op blz. 140/141 van ‘Natuurkunde voor nu en straks 1m (cd)’.

Proef 6.2c: Het aflezen van een thermometer

Zie voor de uitvoering, de praktische en de didactische aanwijzingen bij deze demo Proevenboek6.2c: aflezen van een thermometer.

In deze demo wordt getoond hoe je een thermometer die de temperatuur van de lucht meet, afleest.

Leswerk